«Yoga Sutras 1.33 - Για έναν καλύτερο κόσμο»

2021-10-26

Λένε πως η ζωή μας μετά από αυτή την πανδημία δεν θα είναι ποτέ ξανά όπως ήταν πριν. Ίσως όμως να είναι καλύτερη αφού θα είναι μια ευκαιρία να επικεντρωθούμε άλλου και να βρούμε ξανά την ανθρωπιά μας.

Η φιλοσοφία της Yoga είναι πιο επίκαιρη από ποτέ και το Yoga Sutra 1.33 περικλείει μέσα του ολόκληρο το νόημα του να είσαι Άνθρωπος.

«Ο νους μας θα παραμένει απερίσπαστος και γαλήνιος, αν παίρνουμε ικανοποίηση από την ευτυχία των άλλων, αν δείχνουμε συμπόνια προς τους δυστυχισμένους, αν δείχνουμε εύνοια σε όσους κάνουν αξιέπαινες πράξεις, αλλά και αν παραμένουμε ατάραχοι μπροστά στα ηθικά ολισθήματα των άλλων»

Αυτά τα 4 μικρά βήματα χρειάζεται κανείς για να βρει ξανά την ανθρωπιά του. Στην πρώτη ανάγνωση φαντάζουν τόσο απλά, αλλά αν αναρωτηθείς θα δεις πώς κάποια από αυτά, ίσως και όλα δεν τα τηρείς στην καθημερινότητα σου.

Και όμως μέσα από αυτά τα τόσο απλά λόγια θα μπορούσαμε να οικοδομίσουμε μια πιο δημοκρατική κοινωνία για όλους και να γίνει η αρχή για έναν καλύτερο κόσμο, ενα ομορφότερο μέλλον για τα παιδιά μας. Με το πρώτο κιόλας διάβασμα αυτό των τόσο σημαντικών μα παράλληλα απλοϊκών «κοινωνικών» συμβουλών , θα χασκογελάσουμε αφού είμαστε σίγουροι πως όλα αυτά τα κάνουμε πράξη στη καθημερινότητα μας. Είναι όμως αυτό αλήθεια; Ή έχουμε ,οι πιο πολλοί από εμάς, πλάσει μια τόσο διαφορετική εικόνα για τον εαυτό μας;

Θα λέγαμε πως αυτό το πανάρχαιο sutra, περικλείει μέσα του, εκτός από κανόνες λειτουργίας μιας ειρηνικής κοινωνίας και την πρώτη έρμηνεια για το τι είναι Ενσυναίσθηση. Δηλαδή η ικανότητα μας να αισθανόμαστε τα συναισθήματα του άλλου ανθρώπου σαν να είναι δικά μας και μέσω αυτής της ικανότητας, μπορούμε να κατανοήσουμε τη συμπεριφορά του. Συναισθανόμαστε με αυτόν, μαθαίνουμε να μοιραζόμαστε τα συναισθήματα μαζί του και έτσι "δενόμαστε" μαζί του, κάνουμε υγιείς συναισθηματικούς δεσμούς

«... αν παίρνουμε ικανοποίηση από την ευτυχία των άλλων».

Φυσικά και αυτό είναι τόσο αυτονόητο για όλους, μα συμβαίνει στην πραγματικότητα; Έχεις όντως χαρεί με ανιδιοτέλεια στην ευτυχία, στην επιτυχία ή στην ολοκλήρωση σημαντικών στόχων φίλων και συγγενών σου; Προφανώς και ναι, μα πως αντιδράς όταν ταυτόχρονα το αντικείμενο της επιτυχίας του άλλου ειναι το ίδιο με αυτό που εσυ ποθείς ;

Το να χαρείς πραγματικά με την χαρά του άλλου δεν είναι καθόλου εύκολη διαδικασία, η ζήλια, ο φθόνος, η απογοήτευση και ο θυμός που μπορεί να συνοδεύσουν παραλληλα και την χαρά σου για τον άλλον, ειναι και αυτά με την σειρά τους ανθρώπινα συναισθήματα και πολλές φορές αναπόφευκτα.

Η διαχείρηση τους επίσης δύσκολη, αφού θα πρέπει να έρθουμε αντιμέτωποι με τον εαυτό μας, και να κάνουμε πράξη την Satya (αλήθεια) και την Ahimsa (μη-βία). Αλήθεια, ώστε να μας αποκαλυφθούν τα δικά μας σφάλματα στην μη επίτευξη της δικιάς μας χαράς. Μη-βία, ώστε να μην επιτεθούμε στον εαυτό μας ή στον συνάνθρωπο, για την μη ικανοποιητική κατάληξη της ευτυχίας μας.

Ο ρεαλισμός είναι ίσως η κατάλληλη λέξη που θα πρέπει να μας συνοδεύει σε όλη αυτή την διαδικασία. Δεν χρειάζεται να μεταφέρουμε το φταίξιμο της δίκης μας αποτυχίας στον ανθρώπο που τελικά τα κατάφερε καλύτερα από εμάς. Μήπως δεν ήταν η κατάλληλη στιγμή για την δική μας χαρά, Μήπως δεν κάναμε τις κατάλληλες πράξεις για να συμβεί αυτό; Μήπως εντέλει αυτό που εμείς θεωρούμε ότι θα μας φέρει χαρά, ήταν εντελώς λάθος και αποπροσανατολιστικό ;

Άρχισε με το να εκδηλώνεις την χαρά σου για μικρά πράγματα που συμβαίνουν γύρω σου. Δεν είναι απαραίτητο να είναι για φίλους και συγγενείς, αλλά για φαντάσου κάθε φορά που μπαίνει η άνοιξη, εσυ να διοργανώνεις μια μικρή γιορτή για τους αγαπημένους σου. Αυτές οι μικρές καθημερινές εκδηλώσεις χαράς είναι που θα σε οδηγήσουν να χαίρεσαι τελικά με τις χαρές όλων των άλλων.


«... αν δείχνουμε συμπόνια προς τους δυστυχισμένους».

Το να στεναχωριόμαστε με την άνθρωπινη δυστυχία, μπορεί να ακουγεται πολύ αρνητικό ή πολύ εξαντλητικό, αλλά είναι μια πιο «εύκολη» πραξη για πολλους από εμας σε αντίθεση με την χαρά. Ο πόνος και η δυστυχία είναι συνδεδεμένα με την ανθρώπινη ύπαρξη, και πολλες φορες έχουμε δακρύσει ή στεναχωρηθεί με την εικόνα ενος παρατημένου παιδιού σε εμπόλεμη ζώνη, με το άκουσμα ενος θανάτου ή με ένα ταλαιπωρημένο αδέσποτο γατάκι στον δρόμο. Διαφορετικές «δυστυχίες» αλλά ολες εξίσου σημαντικές. Βέβαια, σε αντίθεση με την εκδήλωση της χαράς, εδώ δεν θα πρέπει να μείνουμε μόνο στη συναισθηματική μας κατάσταση αλλά να πράξουμε με τέτοιον τρόπο ώστε να απαλύνουμε την δυστυχία του άλλου.

Η λέξη που έχει επιλέχτει δεν είναι τυχαία, το να συμπονώ είναι διαμετρικά αντίθετα από το να δυστυχώ και εγώ με την δυστυχία του συνανθρώπου μου. Αρκετοί από εμάς «δυστυχούμε» τόσο, ώστε το τέλος μένουμε αμέτοχοι απέναντι σε αυτό, ενώ στην πραγματικότητα θα μπορούσαμε να κάναμε τόσα πολλά. Η συμπόνια όμως είναι μια μεσαία κατάσταση και θα πρέπει πρώτα κάποιος να περάσει από κάποια στάδια για να δράσει. Πρώτα σε Νιώθω, στην συνέχεια σε Συμπονώ και στο τέλος Δρω.

Η συμπόνια είναι μια μορφή συμπάθειας όταν συμμερίζεται τα βάσανα του άλλου. Η συμπάθεια στην δυστυχία συνιστά αξία, αρκεί να μη διακατέχεται από ζήλεια ή μίσος. Θα λέγαμε ότι η συμπόνια ειναι το αντίθετο του εγωισμού που δεν νοιάζεται για κανέναν.

Αυτό που στα σίγουρα δεν θα έπρεπε να αιθανομαστε είναι ο Οίκτος. Παρολο που είναι η θλίψη που νοιώθουμε μπροστά στα δεινά που αντιμετωπίζει ο άλλος, δεν παύει να έχει υπεροπτικό χαρακτήρα. « Ο οίκτος είναι συχνά ένα συναίσθημα προβολής των δικών μας δεινών στα δεινά του άλλου» έλεγε ο Αριστοτέλης.

Άρχισε με το να βρίσκεις τρόπους βοήθειας για ένα κοινωνικό ζήτημα που σε απασχολεί. Θα μπορούσε να είναι για το περιβάλλον ή εθελοντική εργασία σε μια Μ.Κ.Ο ή απλά η πρακτική και ηθική βοήθεια που ίσως χρειάζεται κάποιος κοντινός σου άνθρωπος ή ακόμη και γείτονας. Αρχίζοντας με τέτοιες μικρές αλλά τόσο μεγάλης σημασίας πράξεις καλλιεργούμε πραγματικά την συμπόνια και δεν καταλήγουμε απλά παθητικοί στεναχωρημένοι δεκτες στον καναπέ του σπιτιού μας.

«... αν δείχνουμε εύνοια σε όσους κάνουν αξιέπαινες πράξεις.»

Άλλο ένα πολύ σημαντικό προσόν ενός ώριμου συναισθηματικά ενήλικα. Εκ πρώτης όψεως φαίνεται ξανά σαν κάτι που κάνουμε καθημερινά. Είναι όμως αλήθεια; Πόσες φορές έχουμε δώσει συγχαρητήρια σε κάποιον που μας πήρε με τα προσόντα του μια θέση εργασίας; Πόσες φορές έχουμε στείλει ενα ενθαρρυντικό email στο συνάδελφο που πήρε προαγωγή αντί για εμάς; Πόσες φορές έχουμε σκεφτεί με πόσους ανήθικους τρόπους «ανέβηκε» ένας διάσημος ή πολύ πλούσιος άνθρωπος ;

Δουλεύοντας στον χώρο της γιόγκα, έχω βρεθεί πολλές φορές αντιμέτωπος με αρνητικά σχόλια ή εκφράσεις αμφιβολίας όταν βρίσκομαι ως μαθητής στο μάθημα κάποιου καλού συναδέλφου. Εκτός από το γεγονός ότι διασκεδάζω την πρακτική εξάσκηση από την μεριά του μαθητευόμενου, είναι και ένας τρόπος να συγχαρώ και να ενισχύσω τον άξιο συνάδελφο. Αυτή η τόσο μικρή πράξη όμως μπορεί να προκαλέσει αμφιβολίες για τις δικές μου ικανότητες στα μάτια των υπόλοιπων ή να θεωρηθεί ως πράξη «κλοπής» ιδεών και γνώσεων.

Αναμφίβολα πολλές φορές ίσως θελουμε να πράξουμε ανάλογα και να μας έχει εμποδίσει ο φόβος της γνώμης των άλλων. Θεωρούμε πως μια τέτοια πράξη θαυμάσμου, μπορεί να θεωρηθεί αδυναμία από τους τρίτους. Όμως, δεν υπάρχει τίποτα πιο σημαντικό από το να επαινείς το καλό και το άξιο, γιατί μόνο τότε και εσυ θα εξελιχτείς ανάλογα. Ας σκεφτούμε ίσως πόσους επαίνους είχαμε ανάγκη να ακούσουμε στην οικογενειακή, σχολική και επαγγελματική μας ζωή, ποσά από αυτά τα ένθαρυντικα λόγια θα μας έκαναν να προοδεύσουμε ;

Αξίζει όμως εδώ να σημειώσουμε πως ο έπαινος προς τον συνάνθρωπο μας δεν θα πρέπει να συνοδεύεται με προσωπικά ανταλλάγματα, έχει μόνο ως σκοπό του την αναγνώριση της καλής πράξης τους άλλου. Και φυσικά θα πρέπει να έχουμε διαχωρίσει στο μυαλό μας τι εμείς θεωρούμε αξιέπαινη πράξη και τι όχι. Μια τέτοια πράξη σύμφωνα με τις διδαχές της γιόγκα γίνεται πάντα με ανιδιοτέλεια και όχι με σκοπό την επιβράβευση.

Άρχισε με το να λες μικρά καθημερινά μπράβο σε ανθρώπους γύρω σου. Στην κοπέλα που σου φτιάχνει τον πρωινό σου καφέ. Στον υπάλληλο που σε εξυπηρέτησε σήμερα στο σούπερ μάρκετ. Στον φίλο σου που σου έφερε μια υπέροχη τυρόπιτα που έφτιαξε. Αυτοί οι μικροί έπαινοι, θα μεγαλώσουν και θα ανταποδωθούν στα σίγουρα.

« αν παραμένουμε ατάραχοι μπροστά στα ηθικά ολισθήματα των άλλων»

Η τελευταία πράξη για έναν γαλήνιο και ειρηνικό νου είναι αυτή που με το πρώτο της άκουσμα μου έρχεται να την συμπληρώσω με τα λόγια του Βολτέρου : «Δε συμφωνώ ούτε με μια λέξη από όσα λες, αλλά θα υπερασπίζω και με το τίμημα της ζωής μου ακόμη, το δικαίωμά σου ελεύθερα να λες όσα πρεσβεύεις.» Ο καθένας μας έχει τα δικά του ιδεώδη και πιστεύω, μα παράλληλα θα πρέπει να υπερασπίζεται τις ιδέες και τις αξίες των άλλων. Έχουμε έναν και μοναδικό στόχο στην ζωή και κανένας δεν θα πρέπει να μας τον στερήσει ή να μας τον αλλάξει.

Θα πρέπει πρώτα να ξεκαθαρίσουμε τι εμείς θεωρούμε ηθικό ολίσθημα. Τι είναι για εμάς ηθικό και τι ανήθικο ; Τι είναι καλό και τι κακό ; Και τέλος αν είμαστε ικανοί να κρίνουμε τους άλλους και να τους κατηγοριοποιούμε σε ηθικούς και ανήθικους ανθρώπους.

Θα μπορούσαμε να παρομοιάσουμε μια τάξη γιόγκα με την κοινωνία. Για φανταστείτε όλη μέρα να ανυπομονούσατε για την βραδινή πρακτική σας μετά από την δουλειά, και ένας συμαθητής σας να σας χάλαγε την όρεξη για μάθημα, μόνο και μόνο επειδή θα είχε ίσως διαφορετικές πολιτικές απόψεις, διαφορετική σεξουαλικότητα ή διαφορετικό θρήσκευμα;

Το sutra, είναι ξεκάθαρο δεν μας ζητάει απάθεια και δεν μιλάει για ωχαδερφισμό, γιατί έτσι θα οδηγούμασταν σε μια κοινωνική οκνηρία. Μας προτρέπει να μην χάσουμε τον δικό μας δρόμο και να μην παρεκκλίνουμε από τον στόχο μας. Έμμεσα μας προσκαλεί να μιλήσουμε με τον συνάνθρωπο μας για αυτές τις διάφορες μας, χωρίς όμως και εμείς με την σειρά μας να τον αποτρέψουμε από τον δικό του προορισμό.

Άρχισε με το να αντιλαμβάνεσαι τι θεωρείς ηθικό ολίσθημα στην δική σου πραγματικότητα, και στην συνέχεια προσπάθησε να δεις πίσω από αυτό. Προσπάθησε να αντιληφθείς γιατί κάποιος μπορεί να συμπεριφέρεται διαφορετικά. Γιατί έχει άλλες ιδέες από εσένα. Τι είναι αυτό που τον οδήγησε σε αυτό που εσυ θεωρείς ηθικό παράπτωμα; Μόνο «δικαιολογώντας» τους άλλους θα μπορέσεις όχι μόνο να τους κατανοήσεις αλλά και εσυ να χαράξεις τον δικό σου στόχο.

Παναγιωτης Κοντογιωργος