«Από το φως στο σκοτάδι» Μια ιστορική αναδρομή για την συνάντηση της Γιόγκα και του Φασισμού μέσα σε έναν αιώνα.

2021-10-11

Εθνικισμός και yoga, δυο τόσο αντίθετες ιδέες που ίσως κάποιες στιγμές και να έχουν συναντηθεί. Και όχι δεν μιλάω για «περιέργους» και απαιτητικούς δασκάλους ή για διάσημους guru με «αυλή» και τεράστια οικονομικά και σεξουαλικά σκάνδαλα, μα για κάποιες ιστορικές συγκυρίες όπου γιόγκα και ναζισμός-φασισμός συναντήθηκαν. Η φιλοσοφία της γιόγκα, όπως και πολλές άλλες φιλοσοφίες ή και θρησκείες, μπορούν να διαβαστούν, να αξιολογηθούν και να «μεταφραστούν» όπως ο καθένας θεωρεί καλύτερο και πιο βολικό...

Το κείμενο και η έρευνα αυτή δεν έχει κανένα σκοπό να αμαυρώσει τον χώρο της γιόγκα μα να αναδείξει το πως κάποιοι από εμάς μπορούν να μετατρέψουν το φως σε σκοτάδι. 

Το 2012 φιγουράριζε στην επίσημη ιστοσελίδα της «Χρυσής Αυγής» η φωτογραφία μιας γυναίκας με ένα βαθύ γαλάζιο σάρι με το όνομα Savitri Devi, και από πίσω της δέσποζaν διάφορα εθνικιστικά σύμβολα. Μα ποια είναι αυτή τη γυναίκα, που μοιάζει καθε άλλο με πνευματική guru και τι σχέση μπορεί να έχει με τους φασίστες;

Η Savitri δεν είναι τίποτα άλλο από μια φανατική θαυμάστρια του Χίτλερ και πνευματική δασκάλα αφοσιωμένη στον περίφημο μύθο της Άριας φυλής. Το όνομα της είχε σβηστεί με τα χρόνια, αλλά χάρη στην άνοδο ακροδεξιών κομμάτων στην Ευρώπη και στην χώρα μας, φανερώθηκε ξανά. Με μια μικρή αναζήτηση στο Ίντερνετ θα βρεις το όνομα της σε πολλά Νέο-ναζιστικά φόρουμ. Τις απόψεις της, της έχει διατυπώσει στο βιβλίο της «The Lightning and the Sun», όπου θεωρεί τον Χίτλερ το άβαταρ και την μετεμψύχωση του θεού Βίσνου. Ενώ στο βιβλίο της με τίτλο «Gold in the Furnace» τονίζει πως οι πιστοί του εθνοσοσιαλισμου θα αναγεννηθούν από τις στάχτες τους. 

«Είναι επίσης ένθερμη φυλετιστής. Υποστηρίζει πως ο ρατσισμός είναι οικολογικά επιβεβλημένος προκειμένου να επιβιώσει η Φύση.» *

Οι ιδέες της έφτασαν μέχρι και σήμερα χάρη σε ακροδεξία στοιχεία μέσα στην κυβέρνηση του Τραμπ. Ο Αμερικανός αρχηγός του ακροδεξιού κόμματος Richard Spencer και ο Steve Bannon, κάποτε αρχηγός στρατιγικής στην κυβέρνηση Τραμπ, μίλαγαν συχνά για την αιώνια μάχη ανάμεσα στο κακό και το καλό, βασισμένοι στα βιβλία της από τον 20ο αιώνα. Η άποψη της για την Kali Yuga (θα την λέγαμε ως την σκοτεινή πλευρά της Ινδουιστικής μυθολογίας - η μυθική εποχή του κακού ή της μιζέριας ) ήταν πως ο Χίτλερ με τις δράσεις του θα την εξαφάνιζε εντελώς.

«Ο Χίτλερ είναι, κατά το ινδουιστικό πρότυπο που χρησιμοποιεί η Devi, ο αβατάρ, ο διάμεσος μεταξύ του θεϊκού και του ανθρώπινου, αυτός που, όπως υπόσχεται o Κρίσνα στη **Μπαγαβαζίτα: «Όταν η δικαιοσύνη συντρίβεται, όταν το κακό θριαμβεύει, τότε επανέρχομαι. Για την προστασία του καλού, για την καταστροφή όσων απεργάζονται το κακό, για την εγκαθίδρυση της βασιλείας της Δικαιοσύνης, γεννιέμαι ξανά και ξανά, σε κάθε εποχή».*

Η προσωπική της ιστορία είναι αρκετά ενδιαφέρουσα, με ταξίδια σε όλο τον κόσμο, με έντονη πολιτική δράση, παράνομους έρωτες μα αμετανόητες ναζιστικές αντιλήψεις. Το σάρι και το όνομα της μπορεί να σε μπερδέψουν, το όνομα της Μαξιμιανή από Βρετανίδα μητέρα και Ελληνο-Ιταλό πατέρα. Από πολύ μικρή ηλικία καταδίκαζε κάθε ισονομία, αφού σε συνέντευξη που έδωσε στον Γερμανό αρνητή του ολοκαυτώματος Ernst Zundel, είπε ότι ένα όμορφο κορίτσι δεν είναι ίσο με ένα άσχημο κορίτσι. Μεγαλωμένη μέσα στον Ελληνικό Εθνικισμό, έφτασε στην Ελλάδα το 1923, την ίδια ώρα που χιλιάδες πρόσφυγες έφταναν από την Μικρά Ασία. Η απέχθεια της για τους δυτικούς συμμάχους τόσο για την κατάντια της Ελλάδας αλλά και για την τιμωρία της Γερμανίας στην συνθήκη των Βερσαλλιών, έκανα αυτές τις δυο χώρες να μοιάζουν με θύματα στο μυαλό της και να την εντάξουν πιο ενεργά στον εθνικοσοσιαλισμό. Ο Χίτλερ για αυτήν ήταν η μόνη λύση πια...

«η ζωή της καθορίστηκε από την αναζήτηση της Πατρίδας, τον επαναπροσδιορισμό της ευρωπαϊκής της ταυτότητας πέρα από τον ιουδαϊσμό και τον χριστιανισμό, την ανακάλυψη μιας ζωντανής άριας θρησκείας στην Ινδία, και εν τέλει την ταύτισή της με τον Εθνικοσοσιαλισμό και τη λατρεία στο πρόσωπο του Αδόλφου Χίτλερ.» *

Οι ιδέες της είναι δυστυχώς πια μέρος τόσο της ιστορία των Ινδών εθνικιστών ενάντια στους Μουσουλμάνους, όσο και τον Ευρωπαϊκών και Αμερικανικών ακροδεξιών κομμάτων. Συνοπτικά αυτό που πρέσβευε ήταν πως όλοι οι άνθρωποι πρέπει να χωριστούν σε φυλές, και κάποιες από αυτές είναι ανώτερες και ικανότερες από άλλες. Οι διαφορετικές φυλές θα πρέπει να διαχωριστούν και να μην ζουν μαζί, ενώ η μόνη λύση για να τελειώσουν οι σκοτεινοί καιροί που διανύουμε, είναι όταν οι δυνατές φυλές θα αποκτήσουν την δύναμη και θα επιστρέψουν στα μυθικά χρυσά χρόνια.

«Η Αστραπή κι ο Ήλιος» αποτελεί την πληρέστερη καταγραφή της Αριοναζιστικής φιλοσοφίας της. Γραμμένο στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια στην Ευρώπη, είναι ένας συγκερασμός των έμφυτων προσωπικών πιστεύω της, του θαυμασμού της για τον Αδόλφο Χίτλερ, της θλίψης της απέναντι στον Εθνικοσοσιαλισμό, που δεν μπόρεσε να τον υπηρετήσει όπως ήθελε.»*

Ανακαλύπτωντας αυτήν τόσο λάθος «πνευματική» προσωπικότητα, άρχισα να αναρωτιέμαι πως η γιόγκα θα μπορούσε να συνδεθεί με τον φασισμό και με ότι είναι πραγματικά τόσο αντίθετο από όλα αυτά που διδάσκει. 

Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον πως ανάμεσα στον 1ο και τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο, δυο πρώην Βρετανοί αξιωματικοί ο Francis Yeats-Brown και ο J. F. C. Fuller, συνέδεσαν με τον δικό τους τρόπο τον φασισμό και την γιόγκα.Τόσο στις εκδόσεις τους αλλά και στα εκπαιδευτικά τους ταξίδια μοιραζόντουσαν τις εμπειρίες τους σαν στρατιώτες στην Ινδία, εμπειρίες και ιστορίες που τους γέμισαν ανδρεία, αγνότητα και πειθαρχία.

Ο Fuller πίστευε πως η γιόγκα μπορεί να διδάξει στους άνδρες πως να είναι δυνατοί και δυναμικοί. Ενώ ο Yeats-Brown ήταν υποστηρικτής της ιδέας ότι η γιόγκα αποτελεί μέρος της Άριας φυλετικής κληρονομιάς. Ίσως από την πεποίθηση ότι όρος δημιουργήθηκε αρχικά για να υποστηρίξει ότι οι άνθρωποι που μιλούν ινδοευρωπαϊκές γλώσσες αποτελούν μια ξεχωριστή ομάδα ανθρώπων. Η ενασχόληση τους με την γιόγκα ήταν μια αμυντική προσπάθεια για την «αναγέννηση» της επιθετικής και στρατιωτικής ανδρείας που τόσο πολύ ενθάρρυναν με την στάση τους οι Ινδοί εθνικιστές.

Συνδέοντας την γιόγκα με την Άρια φυλή «έσβησαν» την αδυναμία και την ευθραυστότητα της Βρετανικής αυτοκρατορίας, και την αντικατέστησαν με τα ιδανικά σώματα που ήταν δυνατά, πειθαρχημένα και ικανά. Στα σίγουρα περίεργο το γεγονός ότι οι Ναζί αγαπούσαν την γιόγκα, όχι φυσικά για τις θεραπευτικές τις ιδιότητες,ούτε γιατί επιθυμούσαν παγκόσμια ειρήνη ή ήθελαν να είναι Ζεν. Για αυτούς η γιόγκα ήταν ένα ένα μυστικιστικό εργαλείο για να εξαγνίστουν και να δοξάσουν τα σώματα τους για το έθνος που σε λίγο θα κατακτούσε ολόκληρο τον κόσμο. Εκμεταλλεύτηκαν τα πολεμοχαρή στοιχεία της Ινδό-θιβετιανης γιόγκα και φαντασιώνονταν ένα ανίκητο και θεϊκό κορμί και πνεύμα.

Ο ίδιος ο Himmler ( ένας από τους κύριους εμπνευστές του ολοκαυτώματος) είχε πάντα πάνω του ένα αντίτυπο της Bhagavad Gita, το κείμενο που τον ενέπνευσε ώστε τα SS να μοιάζουν με πειθαρχημένο τάγμα μοναχών. Ενώ η εμμονή του Χίτλερ με τον βεγκανισμό και τις φυσικές θεραπείες μοιάζει πολύ με τον γιόγκικο τρόπο ζωής. Παρόλα αυτά ένα άρθρο του 1991 από τους N.Y Times, καταρρίπτει τον μύθο και υποστηρίζει πως υπέφερε από την υγεία του και για αυτό ασπάστηκε αυτόν τον τρόπο ζωής και διατροφής.

 Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να συνδέσουμε την γιόγκικη πρακτική με τις αισχρές πράξεις τόσο των Ναζί ή ακόμη χειρότερα των νέων ακροδεξιών ομάδων στην χώρα μας και σε όλο τον κόσμο. Όμως καθημερινά στα μαθήματα μας οι πιο πολλοί χρησιμοποιούμε και «εκμεταλλευόμαστε» την ανάγκη των μαθητών μας για τον εξαγνισμό και την «τελειοποίηση» του σώματος και του νου. Δεν έχετε βρεθει σε σχεδόν φασιστικές συζητήσεις ανάμεσα σε χορτοφάγους και κρεατοφάγους; Σε πνευματικούς διανοούμενους της γιόγκα και μη; Ή δίπλα σε δασκάλους που φέρονται σαν μικροί βασιλιάδες με αυλικούς;
 

Δεν είναι όμως πια η μοντέρνα γιόγκα ανοιχτή σε όλους ; Δεν είναι όλοι προοδευτικοί; Μακριά από φασιστικές ιδεολογίες; Φυσικά, και θέλω να πιστεύω πως είναι ... παρόλα αυτά θα πρέπει να τονίσουμε πως όλα αυτά είναι ο αντικατοπτρισμός των λευκών δυτικών hippies που συνδύασαν τις ανατολικές φιλοσοφίες με τον προοδευτισμό της εποχής. Ήθελαν πραγματικά να αλλάξουν τον κόσμο (και ως εναν βαθμό τα κατάφεραν). Πίστευαν πως κάθε τι Ανατολικό θα εξαφάνιζε τον ρατσισμό, τον σεξισμό και τις κοινωνικές ανισότητες της Δύσης. Βλέποντας τα αποτελέσματα όμως, ίσως αυτές οι πεποιθήσεις να μην επέτρεψαν σε μια ολόκληρη γενιά να δουλέψει ακόμη πιο σκληρά, σε μια ιδιαίτερη στιγμή όπου η παγκοσμιοποίηση είχε μόλις αρχίσει.

Η γιόγκα έγινε δημοφιλής στην Δύση από το κίνημα των hippies, και δεν άργησε να μετατραπεί σε μια ουτοπιστική, ρομαντική και πνευματική φαντασίωση από την Ανατολή. Μια κορυφαία στιγμή ήταν όταν ο Swami Satchidananda «άνοιξε» το θρυλικό Woodstock ψαίλνοντας ενα υπέροχα δυνατό OM, όπου έκανε τους χιλιάδες hippies που βρισκόντουσαν εκεί να αισθανθούν πως γινόντουσαν μέρος μιας παγκόσμιας και πολύχρωμης μυστικιστικής τελετής για τη Ειρήνη και την Αγάπη. Βέβαια σχεδόν κανένας δεν γνώριζε πως ο guru τους μεγάλωσε μέσα στο στρατιωτικό γιόγκικο κίνημα που ενέπνευσε κάποια μέλη τόσο του Ινδικού όσο και του Ευρωπαϊκού εθνικισμού.

Το κίνημα της Hindutva, που μπορούμε να το μεταφράσουμε ως 'Hinduness'. Ο όρος ουσιαστικά αναφέρετε στην ιδεολογία των Ινδών εθνικιστών. Μια ιδεολογία που έχει τις ρίζες της στο 1920 και ακόμη επηρεάζει την χώρα. Βέβαια, να σημειώσουμε πως δεν εκφράζει τον Ινδουισμό ως θρησκεία, μα ως φυλή και πολιτισμό. Οι πολιτικοί που εμπλέκονται στην Hindutva, έχουν σκοπό τους να δημιουργήσουν ένα έθνος αμιγώς Ινδικό, με βίαιες συνήθως συμπεριφορές σε πολίτες που είναι Μουσουλμάνοι ή Χριστιανοί. Μέχρι και ο πρωθυπουργός της χώρας είναι μέλος της συγκεκριμένης παράταξης.

Το εθνικιστικό κίνημα στην Ινδία είναι αρκετά μεγάλο αν και ίσως άγνωστο σε εμάς, και αυτό αποδεικνύεται από το γεγονός ότι αρκετοί λόγιοι και πνευματικοί άνθρωποι του χώρου της γιόγκα,είχαν αρνητικές απόψεις για την παγκόσμια μέρα γιόγκα, μιας και την χαρακτήρισαν ως ένα ακόμη εργαλείο προπαγάνδας της εθνικιστικής πολιτικής μηχανής. Όταν στις 11-12-2014, 177 μέλη των Ενωμένων Εθνών αποφάσισαν πως στις 21 Ιουνίου θα γιορτάζεται η Παγκόσμια Ημέρα Γιόγκα , κάνεις δεν περίμενε την αντίδραση κοινωνικών ομάδων στη Ινδία, που ανοιχτά κατηγορούσαν τον πρωθυπουργό της χώρας πως προσπαθεί να επιβάλει άλλο ένα «μέτρο» της Hindutva. Βέβαια, προφανώς και μιλούσαν για το θρήσκευτικο κομμάτι της γιόγκα, γιατί για τον υπόλοιπο κόσμο δεν είναι τίποτα άλλο από έναν ήρεμο, υγιεινό και ειρηνικό τρόπο ζωής. Και όπως πολλά Ινδικά ήθη και έθιμα, έχει πάρει διεθνής διαστάσεις και δυτικόποιηθει σχεδόν έναν αιώνα τώρα.

Παρόλα αυτά δεν είναι υποχρεωτική εορτή για όσους δεν θέλουν, αφού η μουσουλμανική ινδική κοινότητα δεν την εξασκεί.

Ο άνθρωπος που «απελευθέρωσε» την γιόγκα από την Ινδική ελίτ, και σχεδόν έπραξε θεϊκή υβρη για τους πιο πολλούς, δεν είναι άλλος από τον Guruji BKS Iyengar. Ο ίδιος πρόσφερε τις γνώσεις του σε μη Ινδουιστές και φυσικά σε γυναίκες. Από την εποχή που η χώρα του ακόμη είχε την φήμη μόνο για τους γυτευτες φιδιών και τους «μάγους» ο ίδιος περιόδευσε σε όλη την Δύση πολεμώντας κάθε ρατσισμό και αποκλεισμό που επικρατούσε για την γιόγκα. Η γιόγκα που μας δίδαξε είναι συμβατή με όλες τις θρησκείες του κόσμου ή ακόμη και με αυτούς που δεν πιστεύουν σε κάποιο θεό ή δόγμα. Είναι για όλους του ανθρώπους ανεξάρτητου φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού ή σωματικών δυσκολιών. Είναι η γιόγκα όπως πραγματικά είναι...

Οι απόψεις πολλές και ποικίλες όπως αυτή που δημοσιεύθηκε στην Βρετανική εφημερίδα Independent το 2018, όπου υποστηρίζει ανοιχτά ότι όσοι κάνουν γιόγκα απλά ενισχύουν την υπεροχή της λευκής φυλής. Η

Shreena Gandhi, καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν, τονίζει πως η κακομεταχείριση της γιόγκα δεν είναι τίποτα άλλο από την ιμπεριαλιστική και αποκοιοκρατική στάση της Δύσης απέναντι στον πλούτο της Ανατολής. Ίσως το παράδειγμα αυτό θέλει να μας δείξει πως έχει χαθεί η πραγματική ρίζα της γιόγκα, μιας και αυτό που γνωρίζουμε σήμερα δεν έχει καμία σχέση με αυτό που ήταν η γιόγκα αιώνες πριν. Ίσως για τον λόγο αυτό να δημιουργήθηκε και η καμπάνια "Take Yoga Back", από το Ινδό-Αμερικάνικο ίδρυμα, που ζητά από τους Αμερικανούς να εκτιμήσουν το χρέος της γιόγκα απέναντι στον Ινδουισμό.

Ήταν μια ιστορική αναδρομή από τις αρχές του 20ου αιώνα μέχρι και σήμερα, όπου αναφέρθηκαν παραδείγματα πως μπορεί κάποιος να μετατρέψει την φιλοσοφία της γιόγκα, τον τρόπο ζωής της και την σωματική της ενεργοποίηση σε κάτι σκοτεινό, εκδικητικό και μισητό. Η γιόγκα ευθύνεται μόνο σε ένα πράγμα, είναι δυστυχώς ανοιχτή προς όλους, δεν κάνει διακρίσεις και δεν ζητά πιστοποιητικά πολιτικών φρονημάτων. Είναι μια τέχνη που εξελίσσεται ανα τους αιώνες και αρκετές φορές γίνεται έρμαιο στον βωμό «σκοτεινών» δυνάμεων. Υποχρέωση μας είναι να παραμείνουμε ευαίσθητοι κοινωνικοί σεισμογράφοι, να διασώσουμε και να μεταλαμπαδεύσουμε τον πραγματικό της χαρακτήρα, που δεν είναι τίποτα άλλο από την ένωση όλων των έμβιων όντων.

Πάνος κοντογιωργος.

Βιβλιογραφία.

https://gen.medium.com/nazi-hippies-when-the-new-age-and-far-right-overlap-d1a6ddcd7be4

https://www.google.com/amp/s/www.independent.co.uk/news/world/americas/us-yoga-american-white-supremacy-michigan-state-university-shreena-gandhi-racism-professor-a8185206.html%3Famp

https://www.google.com/amp/s/www.ibtimes.com/heinrich-himmler-nazi-hindu-214444%3Famp%3D1

https://www.nytimes.com/1991/09/21/opinion/l-don-t-put-hitler-among-the-vegetarians-800991.html

https://www.researchgate.net/publication/296636307_Holism_in_Yoga_Some_Reflections_on_Yoga_Sutra

https://www.todayonline.com/lifestyle/how-did-yoga-grow-being-hippie-movement-one-enjoyed-masses

https://oxfordre.com/religion/search?btog=chap&f_0=keyword&q_0=Indian%20nationalism

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hindu_nationalism

https://whitewomenfront.blogspot.com/2007/06/savitri-devi.html?m=1

https://en.m.wikipedia.org/wiki/Hindutva

https://oxford.universitypressscholarship.com//mobile/view/10.1093/oso/9780190078171.001.0001/oso-9780190078171-chapter-018

https://www.google.com/amp/s/www.thenewsminute.com/article/why-does-yoga-day-have-be-seen-hindutva-project-31823%3Famp

https://www.hinduamerican.org/projects/hindu-roots-of-yoga

https://www.npr.org/2011/03/24/134822766/Has-Yoga-Strayed-Too-Far-From-Its-Hindu-Roots?t=1633526631892

https://foreignpolicy.com/2021/05/26/modi-hindu-nationalism-hindutva-hurts-hindus-too/

YouTube :

https://youtu.be/g8MpRSPneHs

* Αποσπάσματα από το άρθρο Savitri Devi: «Η Αστραπή και ο Ήλιος» (μέρος Α') της Ε. Χ. Παππά (περιοδικό "Χρυσή Αυγή" α.τ. 108)

** Φυσικά και θέλει να πει για την Μπαγκαβάντ Γκιτά. Ίσως τυπογραφικό λάθος ή άγνοια. Ειναι ένα βιβλίο το οποίο προκαλεί ό,τι πιο ανώτερο υπάρχει μέσα μας και οδηγεί στον πιο γενναίο αγώνα στη ζωή μας. Δηλαδή, είναι ένα βιβλίο που μας προσκαλεί σταθερά και αποφασιστικά να κατανικήσουμε το σκοτάδι, την άγνοια, την αδράνεια και την ιδιοτέλεια. Ανοίγει την καρδιά μας στη σοφία όλων των εποχών και μας εμπνέει να ακολουθήσουμε μια ζωή θάρρους, προσφοράς, αφοσίωσης και μεγάλης χαράς! (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)